Aile konutu şerhi için gerekli belgeler, eşlerin birlikte yaşadığı konutun tapu kaydına "aile konutu" olduğuna dair belirtme yapılması için tapu müdürlüğüne sunulan evraklardır. Tapu Sicili Tüzüğü'ne göre temel belgeler, şerhi isteyen eşin kimliği, yerleşim yeri belgesi ve medeni hâli gösteren nüfus kayıt örneğidir. Adres bilgisi tapudaki taşınmazla eşleşmezse muhtarlık, belediye veya apartman yönetiminden alınan, konutun aile konutu olduğunu gösteren bir belge de istenir. Bu yazıda aile konutu şerhi için gerekli belgeleri, şerhin nasıl konulduğunu, ne işe yaradığını ve sık sorulan soruları Türk Medeni Kanunu ve Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü (TKGM) kaynaklarına dayanarak anlattık.

Aile Konutu Şerhi İçin Gerekli Belgeler (Kısa Liste)

Kimlik belgesi: Şerhi talep eden eşin geçerli kimlik kartı.
Yerleşim yeri belgesi: Eşlerin konutta ikamet ettiğini gösteren belge. Merkezi nüfus idaresi sisteminden (MERNİS) veya nüfus müdürlüğünden alınır.
Medeni hâli gösteren nüfus kayıt örneği: Talep edenin evli olduğunu ve eşinin kim olduğunu gösteren belge.
Konutun aile konutu olduğunu gösteren belge (gerekirse): MERNİS'teki adres bilgisi, tapudaki ada ve parsel bilgisiyle eşleştirilemiyorsa muhtarlık, belediye, kadastro müdürlüğü, apartman yönetimi veya Lisanslı Harita ve Kadastro Mühendislik Bürosundan (LİHKAB) alınacak, durumu gösteren bir belge.
Temsil belgesi (gerekirse): İşlem vekil aracılığıyla yapılacaksa vekâletname.

Aile Konutu Şerhi İçin Gerekli Belgeler Nereden Alınır?

Belge	Nereden alınır	Ne zaman gerekir
Kimlik kartı	Şerhi isteyen eşin kendi kimliği	Her başvuruda
Yerleşim yeri belgesi	e-Devlet (Yerleşim Yeri ve Diğer Adres Belgesi Sorgulama) veya nüfus müdürlüğü	Her başvuruda (tapu müdürlüğü sistemden de kontrol edebilir)
Nüfus kayıt örneği	e-Devlet (Nüfus Kayıt Örneği Belgesi Sorgulama) veya nüfus müdürlüğü	Her başvuruda; evlilik bağını gösterir
Aile konutu olduğunu gösteren yazı	Muhtarlık, belediye, kadastro müdürlüğü, apartman/site yönetimi veya LİHKAB	Adres, tapudaki ada/parsel/bağımsız bölüm ile eşleşmezse
Vekâletname	Noter	İşlem avukat veya başka bir vekil aracılığıyla yapılacaksa

Yerleşim yeri ve nüfus kayıt bilgileri çoğu zaman tapu müdürlüğü tarafından sistem üzerinden de kontrol edilebilir. Yine de başvurudan önce ilgili tapu müdürlüğünden güncel belge listesini teyit etmenizi öneririz.

Konutun Aile Konutu Olduğunu Kanıtlayan Belge Nedir?

Aile konutu şerhi için gerekli belgeler arasında en çok merak edilen, "konutun aile konutu olduğunu kanıtlayan belge"dir. Bu belge her başvuruda istenmez. TKGM'ye göre şerh işlenecek taşınmazın tapudaki ada ve parsel bilgisi ile MERNİS'teki yerleşim yeri bilgisinin eşleştirilmesi gerektiğinde istenir.

Örneğin MERNİS'teki adreste daire numarası tapudaki bağımsız bölüm numarasıyla örtüşmüyorsa ya da binanın adres kaydı tapuyla uyumlu değilse, tapu müdürlüğü hangi bağımsız bölümün aile konutu olduğunu tespit edebilmek için ek bir belge ister. Bu belge şu kurumlardan alınabilir:

Mahalle muhtarlığı
Belediye
Kadastro müdürlüğü
Apartman veya site yönetimi
Lisanslı Harita ve Kadastro Mühendislik Bürosu (LİHKAB)

Muhtarlıktan Aile Konutu Belgesi Nasıl Alınır?

Aile konutu şerhi için gerekli belgeler arasında muhtarlık yazısı en sık başvurulan belgedir. Muhtarlığa kimlikle başvurularak eşlerin söz konusu adreste ikamet ettiğini ve bu bağımsız bölümün aile konutu olarak kullanıldığını gösteren bir yazı istenebilir. Yazının şekli muhtarlıktan muhtarlığa değişebilir; önemli olan, tapudaki taşınmazla (ada, parsel ve bağımsız bölüm) ikamet adresinin aynı yer olduğunun anlaşılmasıdır. Belgeyi almadan önce tapu müdürlüğüne hangi bilgilerin yer alması gerektiğini sormak, ikinci kez gitmenizi önler.

Aile Konutu Nedir?

Aile konutu, eşlerin evlilik birliği içinde birlikte yaşadıkları, hayatlarının merkezi olarak kullandıkları konuttur. Türk Medeni Kanunu'nun 194. maddesi aile konutunu özel olarak korur. Bir ailenin kural olarak tek bir aile konutu olur; yazlık veya ara sıra kullanılan bir ev genellikle aile konutu sayılmaz.

Aile konutu eşlerden birine, her ikisine birlikte ya da üçüncü bir kişiye ait olabilir. Konutun kira olması da onu aile konutu olmaktan çıkarmaz. Kanunun koruması, konutun tapuda kimin adına kayıtlı olduğundan bağımsızdır.

Aile Konutu Şerhi Ne İşe Yarar?

TMK m.194'e göre eşlerden biri, diğer eşin açık rızası olmadan:

aile konutunu satamaz veya başkasına devredemez,
aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz (örneğin ipotek kuramaz),
aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez.

Bu koruma kanundan doğar ve şerh olmasa da vardır. Şerhin işlevi, bu durumu tapu sicilinde herkesin görebileceği hâle getirmektir. Doktrinde şerhin kurucu değil açıklayıcı nitelikte olduğu, ancak şerh konulduktan sonra üçüncü kişilerin "konutun aile konutu olduğunu bilmiyordum" şeklindeki iyiniyet iddiasının geçerliliğini yitirdiği kabul edilir.

Uygulamada bunun anlamı şudur: Tapuda şerh varsa, eşin açık rızası olmadan yapılan satış veya ipotek işlemine karşı korunmak çok daha kolaydır. Şerh yoksa, işlemi yapan banka veya alıcı iyiniyetli olduğunu ileri sürebilir ve koruma zayıflar.

Aile Konutu Şerhini Kim Koydurabilir?

TMK m.194'ün üçüncü fıkrasına göre, aile konutu olarak kullanılan taşınmazın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir. Tapu Sicili Tüzüğü'nün 17. maddesi de taşınmazın maliki olmayan eşin şerh talep edebileceğini düzenler.

Bu talep için malik eşin onayı veya imzası gerekmez. Şerhi isteyen eşin evli olduğunu ve konutun aile konutu olduğunu belgelemesi yeterlidir. Bu nedenle aile konutu şerhi için gerekli belgeler, şerhi isteyen eşin evlilik ve ikamet durumunu göstermeye yöneliktir.

Aile Konutu Şerhi Nasıl Konulur? (Adım Adım)

Taşınmaz bilgilerini öğrenin. Konutun il, ilçe, mahalle, ada, parsel ve bağımsız bölüm numarası gibi tapu bilgileri hazır olmalıdır.
Aile konutu şerhi için gerekli belgeleri hazırlayın. Kimlik, yerleşim yeri belgesi, medeni hâli gösteren nüfus kayıt örneği ve gerekirse muhtarlık veya yönetimden alınan belge.
Tapu müdürlüğüne başvurun. Konutun bulunduğu yerdeki tapu müdürlüğüne randevu alarak başvurulur. TKGM'nin elektronik başvuru imkânları (Web Tapu ve e-Randevu) üzerinden başvuru ve randevu seçeneklerini kontrol edebilirsiniz.
İşlem ücretini ödeyin. Tapu müdürlüğünün bildirdiği ücret ödenir. Ücret, TKGM tarifesine göre her yıl değişebileceğinden kesin tutarı başvuruda öğrenmenizi öneririz.
Şerh tapuya işlenir. Şerh, taşınmazın tapu kaydında görünür hâle gelir. Tapu kaydınızı daha sonra e-Devlet üzerinden kontrol edebilirsiniz.

Boşandıktan Sonra Aile Konutu Şerhi Konulabilir mi?

Hayır. TKGM'nin açıklamasına göre eşler boşandıktan sonra aile birliği sona erdiği için aile konutu şerhi konulamaz. Aile konutunun kanuni koruması evlilik süresince geçerlidir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da evliliğin ölüm, boşanma veya iptal ile sona ermesiyle TMK m.194'ün sağladığı korumanın kendiliğinden ortadan kalktığını kabul etmektedir.

Boşanma davası devam ederken evlilik sona ermediği için şerh talep edilebilir. Bu nedenle zamanlama önemlidir: dava sürecinde konutun satılması veya ipotek edilmesi riskine karşı şerhin erken konulması değerlendirilmelidir.

Bunun dışında, boşanma veya evliliğin iptali hâlinde hâkim, eşlerden birine aile konutunda oturma hakkı tanıyabilir (TMK m.254); bu hak da tapuya şerh edilebilir. Şiddet veya şiddet tehlikesi bulunan durumlarda ise 6284 sayılı Kanun kapsamında aile konutu şerhi konulmasına tedbir olarak karar verilebilir.

Aile Konutu Şerhi Olan Ev Satılabilir mi?

Evet, ancak diğer eşin açık rızası ile. Tapu müdürlüğü, şerhli bir aile konutunun satışı veya ipotek edilmesi sırasında diğer eşin açık rızasını arar. Rıza, işlem öncesinde verilebileceği gibi işlem sırasında tapuda da verilebilir.

Diğer eş haklı bir sebep olmadan rıza vermiyorsa veya rızasını almak mümkün değilse, malik eş hâkimden izin isteyebilir (TMK m.194/2). Hâkim, somut durumu değerlendirerek izin verip vermeyeceğine karar verir.

Aile Konutu ve İpotek: Bankalar Neden Eşin Rızasını İster?

Uygulamada aile konutu ile ilgili uyuşmazlıkların önemli bir kısmı ipotekten doğar. Malik eş, örneğin bir kredi veya bir şirket borcu için evini ipotek ettirmek istediğinde, diğer eşin açık rızası gerekir. TMK m.194'teki "haklarını sınırlama" ifadesi ipotek kurulmasını da kapsar.

Bu nedenle bankalar ve tapu müdürlükleri, konut üzerinde ipotek kurulurken malikin evli olup olmadığını ve konutun aile konutu olup olmadığını sorgular. Malik evliyse çoğu zaman diğer eşin rızası işlem sırasında alınır. Aile konutu şerhi bulunan bir taşınmazda ise rıza aranacağı tapu kaydından açıkça görülür; bu da rızasız bir ipotek kurulması ihtimalini önemli ölçüde azaltır.

Diğer eşin rızası alınmadan aile konutu üzerinde ipotek kurulmuşsa, rızası alınmayan eş ipoteğin kaldırılması için dava açabilir. Böyle bir davada bankanın iyiniyetli olup olmadığı, malikin medeni hâlini ve konutun durumunu yeterince araştırıp araştırmadığı tartışılır. Yargıtay kararlarında, bankaların basiretli tacir olarak bu araştırmayı yapması gerektiği vurgulanmaktadır.

Ortak Mülkiyetteki Konutlarda Durum

Konut eşlerin paylı mülkiyetindeyse, yani her eşin tapuda belirli bir payı varsa, eşlerden biri kendi payını devretmek veya payı üzerinde ipotek kurmak istediğinde de diğer eşin açık rızası gerekir; çünkü bu işlemler de aile konutu üzerindeki hakları etkiler. Paylı mülkiyette de aile konutu şerhinin konulması mümkündür ve uygulamada tavsiye edilir. Paylı ve elbirliği mülkiyetinin farkları için paylı mülkiyet ve elbirliği mülkiyeti yazımıza bakabilirsiniz.

Eşlerden Biri Vefat Ederse Aile Konutu Ne Olur?

Eşlerden birinin ölümüyle evlilik sona erer ve TMK m.194'teki koruma da biter. Ancak Türk Medeni Kanunu, sağ kalan eşi miras paylaşımında ayrıca korur. TMK m.652'ye göre sağ kalan eş, ölen eşiyle birlikte yaşadığı ve terekeye dahil olan konut ile ev eşyası üzerinde, kendisine miras payına mahsuben mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir. Haklı sebeplerin varlığında, sağ kalan eşin veya ölen eşin diğer yasal mirasçılarının istemi üzerine mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınması da mümkündür.

Bu aşamada tapudaki aile konutu şerhinin kaldırılması ve konutun mirasçılar adına tescili gündeme gelir. Mirasın tapuya geçirilmesi için gereken belgeleri mirasın intikali için gerekli evraklar yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.

Şerh Yoksa Aile Konutu Korunmaz mı?

Korunur, ama koruma zayıflar. Aile konutu şerhi olmasa da eşin açık rızası olmadan yapılan devir veya ipotek işlemi kural olarak geçersizdir. Ancak tapuda şerh bulunmadığında, işlemi yapan üçüncü kişi (örneğin konutu satın alan kişi veya ipotek alan banka) iyiniyetli olduğunu ileri sürebilir. Bu durumda uyuşmazlık genellikle mahkemeye taşınır ve sonuç somut olaya göre değişir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun aile konutu üzerinde eşin rızası olmadan kurulan ipoteğe ilişkin kararını aile konutu şerhi hakkında emsal Yargıtay kararı yazımızda inceleyebilirsiniz.

Aile Konutu Şerhi Hakkında Yargıtay Kararlarından Öne Çıkan İlkeler

Yargıtay'ın aile konutuna ilişkin kararlarında yerleşik hâle gelen bazı ilkeler şunlardır:

Koruma kanundan doğar: Aile konutunun korunması için tapuda şerh bulunması şart değildir; şerh, üçüncü kişilerin iyiniyet iddiasını engelleyen bir araçtır.
Rıza açık olmalıdır: Kanunun aradığı rıza "açık" rızadır. Eşin işlemden haberdar olması veya sessiz kalması tek başına rıza sayılmaz.
Koruma evlilikle sınırlıdır: Evlilik ölüm veya boşanma ile sona erdiğinde aile konutu koruması da kendiliğinden ortadan kalkar.
Üçüncü kişinin iyiniyeti araştırılır: Özellikle ipotek davalarında, ipotek alan bankanın malikin medeni hâlini ve konutun aile konutu olup olmadığını araştırıp araştırmadığı değerlendirilir.

Her somut olay kendi koşullarına göre değerlendirildiğinden, bu ilkeler genel bir çerçeve sunar. Bir Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararının ayrıntılı incelemesini emsal karar yazımızda bulabilirsiniz.

Kiralık Aile Konutu

Aile konutu kira ise, kira sözleşmesinin tarafı olmayan eş, kiraya verene yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı olabilir. Bu durumda bildirimde bulunan eş, diğer eşle birlikte sözleşmeden doğan yükümlülüklerden sorumlu olur. Ayrıca kiracı olan eş, diğer eşin açık rızası olmadan aile konutuna ilişkin kira sözleşmesini feshedemez.

Kiralık konutlarda tapuya şerh konulması söz konusu değildir; çünkü taşınmaz eşlerden birine değil kiraya verene aittir. Korumanın yolu, kiraya verene yapılacak bildirimdir.

Aile Konutu Şerhinin Kaldırılması

Evlilik boşanma, iptal veya ölüm ile sona erdiğinde aile konutu koruması da sona erer. Bu durumda şerhin tapu kaydından kaldırılması (terkin) tapu müdürlüğünden talep edilebilir. Boşanma hâlinde kesinleşmiş boşanma kararı, ölüm hâlinde ise ölüm kaydı bu işlemin dayanağıdır. Konutun aile konutu olarak kullanılmasına son verilmesi gibi durumlarda da şerhin kaldırılması gündeme gelebilir; bu durumda şerhin lehine konulduğu eşin rızası önem taşır.

Sık Yapılan Hatalar

Şerhi boşanma kesinleştikten sonra koydurmaya çalışmak: Boşanmadan sonra aile konutu şerhi konulamaz. Şerh evlilik devam ederken talep edilmelidir.
Adres ile tapu bilgisinin uyuşmadığını gözden kaçırmak: MERNİS adresi tapudaki bağımsız bölümle eşleşmiyorsa muhtarlık veya yönetimden belge almadan tapuya gitmek işlemi geciktirir.
Yazlık veya ikinci ev için şerh istemek: Aile konutu kural olarak eşlerin birlikte yaşadığı asıl konuttur.
Kiralık konutta tapuya şerh koydurmaya çalışmak: Kiralık aile konutunda koruma, kiraya verene yapılan bildirimle sağlanır.
Eksik evrakla başvurmak: Aile konutu şerhi için gerekli belgeler önceden tamamlanmazsa randevu günü işlem yapılamayabilir.
Şerhi geciktirmek: Konut satıldıktan veya ipotek edildikten sonra şerh konulması, önceki işlemleri kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Aile Konutu Şerhi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Aile konutu şerhi için gerekli belgeler nelerdir?

Şerhi isteyen eşin kimlik belgesi, yerleşim yeri belgesi ve medeni hâli gösteren nüfus kayıt örneğidir. Adres bilgisi tapudaki taşınmazla eşleşmiyorsa muhtarlık, belediye, kadastro müdürlüğü, apartman yönetimi veya LİHKAB'dan alınan, konutun aile konutu olduğunu gösteren belge de gerekir.

Aile konutu şerhi için eşin rızası gerekir mi?

Hayır. Taşınmazın maliki olmayan eş, şerhi tek başına talep edebilir. Malik eşin onayı veya imzası aranmaz.

Aile konutu şerhi konulursa ev satılamaz mı?

Satılabilir; ancak diğer eşin açık rızası gerekir. Rıza verilmezse hâkimden izin istenebilir.

Kendi adıma kayıtlı eve aile konutu şerhi koydurabilir miyim?

Kanun, şerh talep hakkını öncelikle taşınmazın maliki olmayan eşe tanır. Konut zaten talep eden eş adına kayıtlıysa, diğer eşin tek başına tasarruf etmesi söz konusu olmadığından şerhin pratik bir faydası genellikle bulunmaz. Konut eşlerin ortak mülkiyetindeyse, payı bulunmayan eşin korunması için durum ayrıca değerlendirilmelidir.

Aile konutu şerhi e-Devlet'ten konulabilir mi?

Tapu işlemleri için TKGM'nin Web Tapu sistemi üzerinden başvuru ve randevu oluşturulabilmektedir. Ancak aile konutu şerhinin hangi aşamalarının elektronik ortamda tamamlanabileceği uygulamaya göre değişebileceğinden, güncel durumu tapu müdürlüğünden veya ALO 181 hattından teyit etmenizi öneririz.

Tapuda aile konutu şerhi olup olmadığını nasıl öğrenirim?

Malik, taşınmazın tapu kaydını e-Devlet'teki "Tapu Bilgileri Sorgulama" hizmetinden görüntüleyebilir; şerhler tapu kaydının beyanlar ve şerhler kısmında yer alır. Malik olmayan kişiler, kanunen ilgisini gösterdikleri takdirde tapu müdürlüğünden bilgi talep edebilir.

Aile konutu şerhi için ücret ödenir mi?

Evet. Aile konutu şerhi için gerekli belgeler dışında, tapu müdürlüğünün bildirdiği işlem ücreti de ödenir. Tutar TKGM tarifesine göre yıllık olarak güncellendiği için kesin tutarı başvuru sırasında öğrenmenizi öneririz.

Aile konutu şerhi ne kadar sürede konulur?

Aile konutu şerhi için gerekli belgeler eksiksizse, işlem genellikle randevu gününde tamamlanır. Adres ile tapu bilgisinin eşleştirilmesi gerekiyorsa ek belge temini süreyi uzatabilir.

Ofisimiz Hakkında

Eren Avukatlık Ofisi, İstanbul Kadıköy'de gayrimenkul hukuku ve miras hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir. Aile konutu ve tapu işlemleriyle ilgili sorularınız için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Konuyla ilgili diğer yazılarımız:

Kaynakça

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Uygulamalar ve ücretler değişebilir; işlem yapmadan önce tapu müdürlüğünden güncel bilgi alınız.

Aile Konut Şerhinin Tapu Siciline İşlenmesi İçin Gerekli Belgeler